Шувуудад ээлтэй өндөр хүчдэлийн түгээх шугам

Өндөр хүчдэлийн түгээх шугам дахь Монгол орны махчин шувуу хамгаалал

Үр дүнтэй, зардал хэмнэсэн шийдэл. Энэхүү вэбсайт нь шувуу хамгаалалд тулгамдсан асуудал болон шийдлийг танилцуулахаас гадна цахилгаан түгээх компаниуд болон хувийн хэвшил, шувуу судлаачдын хамтын ажиллагааны ололт, үр дүнг харуулна.

Хэдэн арван мянгаХамгааллын төсөл хэрэгжихээс өмнө - Монгол оронд жил бүр цахилгаан түгээх шугамын хүчдэлд цохиулан эндэж буй махчин шувуудын тоо, толгой
Хэдэн мянгаХамгааллын төсөл хэрэгжихээс өмнө - Жил бүр эндэж буй идлэг шонхорын тоо, толгой
~95%Хамгааллын төслийн үр дүн - Махчин шувуудын үхэл хорогдлын бууралт
69Монгол орны 15 аймгийн сум сууринг холбосон улсын мэдлийн өндөр хүчдэлийн түгээх шугамуудыг аюулгүй болгов.

Асуудал

Төмөр бетон тулгуурын загвар нь махчин шувуудыг үхэлд хүргэж буй гол аюул занал юм.

Өндөр хүчдэлийн 10–15 кВ-ын түгээх шугамын тулгуурууд нь цайрдсан ган хөндлөвч болон босоо шаазан хундага бүхий төмөр бетон шонгоос бүрддэг. Шувууд шонгийн газардуулагчтай төмөр дээр сууж цахилгаан гүйдэлтэй утсанд хүрвэл хүчдэлд цохиулдаг.

Хэдэн арван мянга

Хамгааллын төсөл хэрэгжихээс өмнө Монголд жилд хэдэн арван мянган махчин шувуу хүчдэлд цохиулж эндэж байсан — үүнд дэлхий нийтэд устаж буй зүйл болох хэдэн мянгаар тоологдох идлэг шонхор багтана.

Монгол орны тал хээр бол хээрийн махчин шувуудын гол тархац нутаг юм.

Монгол орны хээрийн бүсэд жижиг мэрэгчдийн нягтшил өндөр байх нь махчин шувуудыг олноор татаж, улмаар өндөр хүчдэлийн түгээх шугамын хүчдэлд цохиулан эндэх эрсдэлийг нэмэгдүүлдэг.

Газардуулагчтай төмөр бетон тулгуурын шон шувуудад маш аюултай.

Цахилгаан гүйдэлтэй утас хооронд суусан шувуу тэр даруй хүчдэлд цохиулна.

Үхэл хорогдол хамгийн их шувууд

Идлэг шонхор, Хээрийн бүргэд, Цармын бүргэд зэрэг нэн ховор зүйлүүд хамгийн их хохирч байна.

Олон улсын нөлөө

Энэ асуудал нь зөвхөн Монгол улсын хилээр хязгаарлагдахгүй. Хятадын Чинхай муж дахь идлэг шонхорын өвөлждөг гол бүс нутгуудад ч үхэл хорогдол их бүртгэгдсэн байна.

Үхэл хорогдол хамгийн их шувууд

🦅 Идлэг шонхор (Falco cherrug) 🦅 Хээрийн бүргэд (Aquila nipalensis) 🦅 Цармын бүргэд (Aquila chrysaetos)

Шийдэл

Тусгаарлагч бүрээсийг олон жилийн судалгаа, туршилтын ажлын үр дүнд хийж бүтээсэн.

Мохамед Бин Зайедын Махчин шувуу хамгаалах сан Монголд урт хугацаанд хийсэн хээрийн судалгаа, туршилтын ажлынхаа үр дүнд энэхүү тусгаарлагч бүрээсний загварыг боловсруулсан. Бүрээсийг цахилгаан гүйдэл дамжуулах утсанд биш харин тулгуур шонгийн орой болон хөндлөвчинд суурилуулдаг. Энэ бүрээс нь эвдэрч унасан ч цахилгаан хангамжинд ямар нэг эрсдэл үүсгэхгүй. Гүйдэл дамжуулах утсанд хүрэхгүй, тоос, мөс хураахгүй учир цахилгааны нэвчилт, салхины гэмтэл зэрэг кабелийн тусгаарлалттай холбоотой асуудлуудад сөрөг нөлөө үзүүлэхээс сэргийлнэ. Тусгаарлагч хундагнууд бүрэн нээлттэй хэвээр байдаг тул эрчим хүчнийхэн газраас хяналт шалгалт хийх боломжтой. Суурилуулалт нь энгийн хялбар бөгөөд хурдан байдаг нь цахилгаан эх үүсвэрийг тасалж суурилуулалт хийх хугацааг багасгах давуу тал болдог.

1

1-р алхам — Шонгийн оройн тусгаарлагч бүрээс

Хуванцраар төмөр бетон шонгийн орой болон бүх метал бүтцийг бүрдэг. Хос хуванцар загвар нь одоо байгаа тулгуурын тоног төхөөрөмжийг авахгүйгээр суурилуулдаг давуу талтай.

2

2-р алхам — Хөндлөвчний тусгаарлагч бүрээс

Ган хөндлөвчний дээд болон доод хэсгийг бүрсэнээр 2, 3-р фазыг хамгаалдаг. Тулгуурын ган хөндлөвч дээр шууд боолтоор боож бэхэлдэг.

3

3-р алхам — Анкер шонгийн холбогч утасны бүрээс

Ялгаатай бүтэц бүхий анкер шонгуудад тусгайлан загварчлагдсан.

📋 Монгол Улсын Стандарт  ↓ Стандартыг татаж авах (PDF)

  • Эдгээр бүрээс нь Цахилгаан дамжуулах шугамыг шувуудад ээлтэй болгох Монгол Улсын стандартын техникийн шаардлагыг хангасан.
Материал
Акрилонитрил Стирол Акрилат (ASA) — нарны хэт ягаан туяа болон хатуу ширүүн цаг агаарт тэсвэртэй
Ашиглалтын хугацаа
Гадаах орчинд 70 гаруй жил ашиглах боломжтой
Хүчдэл
10–15 кВ-ын түгээх шугам
Суурилуулалт
Тусгай багаж хэрэгсэл эсвэл тог дамжуулж буй шугамтай шууд харьцах шаардлагагүй.

Судалгаа

Шувуу хамгаалах хуванцар бүрээсний үр дүн, ач холбогдол

Шувуу судлаачдаас бүрдсэн дөрвөн судалгааны баг 2023 оны 8-р сард төсөлд хамрагдсан 15 аймгийн хуванцар бүрээс бүхий 69 түгээх шугамын дагуу хамгааллын арга хэмжээний үр дүнг шалгаж хүчдэлд цохиулж эндсэн шувуудыг бүртгэв. Үр дүн нь маш сайн байв.

2Тусгаарлагч бүрээстэй аюулгүй шугам - 1,000 шон тутамд хүчдэлд эндсэн шувууны тоо
35Хагас тусгаарлагч бүрээстэй болон тусгаарлагчгүй шонгууд - 1,000 шон тутамд хүчдэлд эндсэн шувууны тоо
77Хамгаалалтгүй анкер шонгууд - 1,000 анкер шон тутамд хүчдэлд цохиулж эндсэн шувуу

1,000 шон бүрд хүчдэлд цохиулж эндсэн шувуудын тоо (2023 оны 8-р сарын судалгааны үр дүн)

Бүрэн аюулгүй болгосон шонгууд
2
Хагас тусгаарлагч бүрээстэй болон тусгаарлагчгүй шонгууд
35
Хамгаалалтгүй анкер шонгууд
77

Тулгуурын шонд суурилуулсан хуванцар бүрээсний насжилт

Төслийн эхний бүрээсийг 2019 оны 12-р сард суурилуулсан ба 6 жилийн дараа буюу 2026 оны 2-р сард шалгахад бүрээсэнд эвдрэл, гэмтэл бүртгэгдээгүй.

Зургаан шалгуур

  • ✅ Үр дүнтэй — шувуу хүчдэлд цохиулах хорогдол 95%-иас дээш буурсан
  • ✅ Бат бэх байдал — 70 гаруй жилийн насжилт
  • ✅ Саад учруулахгүй байдал — цахилгаан хангамж, засвар үйлчилгээнд нөлөөлөхгүй
  • ✅ Аюулгүй байдал — найдвартай загвар, цахилгааны аюулгүй байдалд хохирол учруулахгүй
  • ✅ Энгийн бөгөөд хялбар — тусгай сургалт шаардлагагүй
  • ✅ Зардал бага — шон тутамд ойролцоогоор 50 ам.долларын өртөгтэй

Зураг

Монгол даяар хийсэн хээрийн судалгаа болон суурилуулалтын ажлын зургууд.

Тусгаарлагч бүрээсгүй төмөр бетон шон
Тусгаарлагч бүрээсгүй төмөр бетон шон — метал гадаргуу бүрд хүчдэлд цохиулах аюултай
Тусгаарлагч бүрээстэй аюулгүй болгосон шугамын шон
Тусгаарлагч бүрээстэй аюулгүй болгосон шугамын шон
Бүрэн тусгаарлагч бүрээс
Бүрэн тусгаарлагч бүрээс: шонгийн оройн болон хөндлөвчний бүрээс — хуурай хээрийн бүс нутагт
Дрон зураг
Дроны зураг - Монгол орны тал хээрт буй бүрэн тусгаарлагч бүрээстэй шугам
Сохор элээ аюулгүй шон дээр
Тусгаарлагч бүрээстэй, аюулгүй шон дээр сууж буй Сохор элээ
УБ төмөр замын баг бүрээс суурилуулж буй нь
УБ төмөр замын цахилгаан, эрчим хүчний баг тусгаарлагч бүрээс суурилуулж буй нь — Говьсүмбэр аймаг, 2026
Цармын бүргэд хүчдэлд цохиулж эндсэн
⚠️ Аюултай шонгийн хүчдэлд цохиулж эндсэн Цармын бүргэд
Идлэг шонхорын сэг зэм
⚠️ Тусгаарлагч бүрээсгүй аюултай шонгийн хүчдэлд цохиулж эндсэн Идлэг шонхор – хээрийн судалгаа
МШХТ-ийн машинд ачсан шарил
⚠️ Судалгааны үеэр МШХТ-ийн машинд ачиж цуглуулсан Идлэг шонхорын сэг зэм

Төсөл, хөтөлбөр

Монгол орны хэмжээнд хэрэгжүүлсэн хамгааллын ажил

МБЗМШХС-ийн санаачлагын хүрээнд (2019–2022) Монгол орны долоон бүсийн цахилгаан түгээх компанитай хамтран 15 аймгийн 69 түгээх шугамыг аюулгүй болгосон. Өнөөдрийн байдлаар Улаанбаатар Төмөр замтай хамтын ажиллагааны хүрээнд бусад шугамыг аюулгүй болгох ажил үргэлжилж байна.

Тусгаарлагч бүхий аюулгүй болгосон шугам
Тусгаарлагчгүй аюултай шугам
Модон шонтой шугам
Бусад арга хэрэгслээр аюулгүй болгосон шугам
Газрын зураг уншиж байна...

Шугамын нэр болон хамгааллын төлвийг харахын тулд газрын зурган дээрх аль ч шугам дээр дарна уу.

Үндэсний хэмжээний санаачилга · 2019–2022

МБЗМШХС-ийн санаачилга — Монгол оронд хэрэгжүүлсэн махчин шувуу хамгааллын хөтөлбөр

69Аюулгүй болгосон шугам
26,527Тусгаарлагч бүрээсээр аюулгүй болгосон шон
15Аймаг

7 бүсийн цахилгаан түгээх компанитай хамтран 15 аймгийн 69 өндөр эрсдэлтэй түгээх шугамыг аюулгүй болгосон.

· Хэрэгжиж дууссан · Жишиг судалгаа — Говьсүмбэр аймаг

Чойр, Говьсүмбэр аймаг дахь Улаанбаатар Төмөр замын өндөр хүчдэлийн түгээх 10кВ шугам — Шувуу хамгааллын хамтын ажиллагаа

2Шугам
1,170Нийт шон
100%Дууссан

УБ Төмөр зам болон шувуу хамгааллын байгууллагуудын хооронд хэрэгжиж буй жишиг хамтын ажиллагаа. Чойр дахь Улаанбаатар Төмөр зам нь МБЗМШХС болон МШХТ-тэй хамтран Говьсүмбэр аймаг дахь цахилгааны шугамаа аюулгүй болгосон. 1-р шугам (885 шон) бүрэн аюулгүй болсон. 2-р шугам (285 шон) 100% дууссан. Энэ нь эрчим хүчний байгууллага болон хэрэглэгч байгууллага хамтдаа бага зардлаар маш үр дүнтэй ажиллаж болохыг харуулж буй жишээ юм.

Цахилгаан Түгээх Компаниуд

Компани Аюулгүй болгосон шугам Аймаг
Баруун бүсийн эрчим хүчний систем (ББЭХС)17Баян-Өлгий болон бусад
Алтай-Улиастайн эрчим хүчний систем (АУЭХС)14Говь-Алтай болон бусад
Баянхонгор цахилгаан түгээх сүлжээ (БЦТС)9Баянхонгор
Өмнөд бүсийн цахилгаан түгээх сүлжээ (ӨБЦТС)4Өмнөговь болон бусад
Багануур-Зүүн өмнөд бүсийн цахилгаан түгээх сүлжээ (БЗӨБЦТС)13Дундговь болон бусад
Дорнод бүсийн эрчим хүчний систем (ЗБЭХС)11Дорнод болон бусад
Баян-Өлгий цахилгаан шугам сүлжээ (БӨЦШС)—Баян-Өлгий
Нийт6915 аймаг

Хэрхэн хамгаалах

Цахилгаан түгээх компаниуд болон хувийн хэвшил юу хийх боломжтой вэ?

Монгол Улсын MNS 6518:2015 стандартын шаардлага дагуу өндөр хүчдэлийн түгээх шугамаа аюулгүй болгох энгийн, зардал хэмнэсэн, үр дүнтэй шийдэл. Хэрхэн эхлэх вэ?

🗺️

1-р алхам — Эрсдэлтэй шугамаа тодорхойлох

Стандарт бетон шон болон төмөр хөндлөвчтэй 6кВ, 10кВ, 15кВ-ын түгээх шугамууд өндөр эрсдэлтэй. МШХТ / МБЗМШХС тухайн түгээх шугамд эрсдэлийн үнэлгээ хийж, мэдээллээр хангана.

📋

2-р алхам — Нийт тулгуур шонгийн тоо хэмжээ, дэлгэрэнгүй судалгаа хийх

Нийт шонгийн тоо, төрөл, шаазан хундагны тоо зэргийг бүртгэнэ. Худалдан авалтаас өмнө шаардлагатай тусгаарлагч бүрээсний тоо хэмжээг тогтооно.

📦

3-р алхам — Тусгаарлагч бүрээс захиалах, худалдан авах

Бүрээсийг МШХТ / МБЗМШХС-аар дамжуулан худалдан авч болно. Тэдгээр нь MNS 6518:2015 шаардлагыг бүрэн хангана. МБЗМШХС нь шувуу хамгаалах ажилд шаардлагатай хамтын санхүүжилтэд туслалцаа үзүүлэх боломжтой. Нийлүүлэгчийн мэдээлэл болон техникийн үзүүлэлтийн талаар МШХТ-тэй холбогдож авна.

🔧

4-р алхам — Инженер, техникийн ажилчид суурилуулах

Суурилуулалт нь аюулгүй ажиллагааны шаардлагаар цахилгаан салгахыг шаарддаг.

✅

5-р алхам — Хяналт

Үхэл хорогдлыг бууруулах үр дүнгийн судалгаа, MNS 6518:2015 шаардлагыг хангасан байх.

Мохамед Бин Зайедын Махчин шувуу хамгаалах сан (МБЗМШХС)

Үүрэг

Хөтөлбөрийн удирдлага, тусгаарлагч бүрээсний загвар, тоног төхөөрөмж үйлдвэрлэл, олон улсын санхүүжилт, судалгааны зохицуулалт, стратегийн дэмжлэг

Вэбсайт
www.mbzraptorfund.org
И-мэйл
info@mbzraptorfund.org

Монголын шувуу хамгаалах төв (МШХТ)

Үүрэг

Хээрийн судалгаа, өгөгдлийн менежмент, орон нутгийн харилцаа, оролцогч талуудтай харилцах болон Монгол дахь төслийн хэрэгжилт

Хаяг

302 тоот, ЖиБи Төв, Бага тойруу 36/2
Сүхбаатар дүүрэг, 8-р хороо
Улаанбаатар 14192, Монгол Улс

Утас
+976 7775 7576
И-мэйл
info@mbcc.mn
Өндөр хүчдэлийн түгээх 10, 15 кВ-ын шугамын нэг тулгуурын шон тутамд ойролцоогоор 50 ам.долларын өртөгтэй энэхүү тусгаарлагч бүрээс нь шувууд хүчдэлд цохиулж үхэж, хорогдох эрсдэлийг хамгийн үр дүнтэй бууруулж байгаа шийдлүүдийн нэг юм. Суурилуулах ажлыг цахилгаан түгээх компанийн инженер, ажилчид гүйцэтгэнэ. Дэлгэрэнгүй мэдээллийг авахыг хүсвэл МШХТ / МБЗМШХС-тэй холбоо барина уу.

Монгол дахь шувуу хамгааллын төсөлд оролцсон байгууллагууд

МБЗМШХС МШХТ Байгаль орчин, уур амьсгалын өөрчлөлтийн яам Эрчим хүчний яам ББЭХС АУЭХС БЦТС ӨБЦТС БЗӨБЦТС ЗБЭХС УБ Төмөр зам